In dit artikel

Leestijd: ongeveer 9 minuten

• Wat betekent zelfzorg na kanker eigenlijk?

• Waarom is goed voor jezelf zorgen soms zo moeilijk?

• Hoe leer je je grenzen eerder herkennen?

• Is rust nemen altijd de beste keuze?

• Hoe zorg je in het dagelijks leven beter voor jezelf?

• Wanneer kan ondersteuning helpen?

• Hoe voorkom je dat goed voor jezelf zorgen weer iets wordt wat moet?

Zelfzorg na kanker betekent niet simpelweg dat je vaker rust moet nemen, gezonder moet eten of af en toe iets fijns voor jezelf moet doen. Het gaat veel meer over opnieuw leren voelen wat je lichaam aangeeft, merken wat iets van je vraagt en daar ook echt rekening mee houden. Dat klinkt misschien logisch. Maar juist na kanker is dat vaak helemaal niet zo vanzelfsprekend.

Tijdens onderzoeken en behandelingen staat veel in het teken van afspraken, uitslagen en medische stappen. Daarna wordt het rustiger. De ziekenhuisafspraken worden misschien minder frequent en voor de buitenwereld lijkt het alsof je de zwaarste periode achter je hebt.

En ondertussen dient het gewone leven zich weer aan.

Werk. Je gezin. Het huishouden. Sociale afspraken. Sport. Dingen waar je misschien lang naar hebt verlangd en die je heel graag weer wilt oppakken.

Alleen kan je lichaam daar een ander tempo bij aangeven.

Je hoofd kan alweer allerlei plannen maken, terwijl je lichaam sneller moe wordt. Misschien kun je op een dag best veel doen, maar merk je pas de volgende ochtend hoeveel energie dat heeft gekost. Of je ziet er aan de buitenkant weer uit als jezelf, terwijl je van binnen nog helemaal aan het ontdekken bent wat wel en niet lukt.

Kanker.nl beschrijft dat vermoeidheid na kanker niet alleen tijdens en kort na een behandeling voorkomt, maar ook lange tijd daarna kan blijven bestaan. Daar wordt geadviseerd om activiteiten na de behandeling rustig en stap voor stap weer op te pakken. Dat vind ik belangrijk om te benoemen: klaar zijn met behandelen betekent niet automatisch dat je ook klaar bent met herstellen.

Goed voor jezelf zorgen begint daarom niet met de vraag hoe je zo snel mogelijk weer de oude wordt. Het begint veel eerder, bij de vraag: wat heb ik nu nodig om goed om te gaan met mijn energie, mijn lichaam en alles wat er alweer van me gevraagd wordt?

Wat betekent zelfzorg na kanker eigenlijk?

Bij zelfzorg denk je misschien aan een middag op de bank, een wandeling, een warm bad of een avond waarop je niets hoeft. Daar is natuurlijk niets mis mee. Maar goed voor jezelf zorgen na kanker gaat verder dan dat.

Het begint op het moment dat je merkt dat een werkdag meer energie kost dan vroeger en je dat niet meteen wegwuift. Wanneer je voelt dat een volle zaterdag eigenlijk te veel is, ook al staan er alleen leuke dingen gepland. Of wanneer je besluit niet eerst alles af te maken voordat je jezelf rust gunt.

Stel dat je vroeger zonder nadenken werkte, boodschappen deed en ’s avonds nog bij vrienden ging eten. Nu lukt dat misschien nog steeds. Alleen merk je de volgende dag dat je lichaam de rekening presenteert. Je wordt wakker met weinig energie, een zwaar gevoel in je lijf en een hoofd dat niet echt mee wil werken.

Dan kun je al snel denken: ik moet mijn conditie gewoon weer verder opbouwen. Of: ik moet hier niet te veel aan toegeven. En ja, opbouwen kan belangrijk zijn. Herstellen betekent niet dat je steeds minder moet gaan doen.

Maar jezelf keer op keer leegtrekken is iets anders dan opbouwen.

Goed voor jezelf zorgen betekent dat je leert kijken naar wat er werkelijk gebeurt. Hoeveel energie kost zo’n werkdag? Hoe lang heb je daarna nodig om bij te komen? Wat gebeurt er als je verschillende activiteiten op één dag combineert? En wat helpt juist om je beter te voelen?

Je hoeft je lichaam niet te overtuigen van wat het volgens jou alweer zou moeten kunnen. Je kunt ook eerst luisteren naar wat het op dit moment aangeeft.

Waarom is goed voor jezelf zorgen soms zo moeilijk?

Omdat goed voor jezelf zorgen soms botst met iets waar je heel sterk naar kunt verlangen: gewoon weer verder.

Misschien heb je maanden geleefd met kanker als onderwerp dat overal tussendoor liep. Je bent klaar met patiënt zijn. Je wilt op je werk weer gewoon collega zijn. Thuis weer dingen regelen. Met vriendinnen praten over van alles en nog wat, zonder dat het steeds over je gezondheid gaat. Dat verlangen snap ik heel goed.

Maar het kan er ook voor zorgen dat je snel probeert te leven zoals je vóór je diagnose deed. En daar kan het gaan wringen.

Van buitenaf lijkt misschien veel weer normaal. Je werkt weer een paar dagen, haalt de kinderen op, gaat mee naar een verjaardag en plant een weekend weg. Maar niemand ziet dat je na een werkdag eigenlijk geen energie meer hebt om te koken. Niemand voelt dat een druk restaurant je veel meer prikkels geeft dan vroeger. En misschien merk je zelf pas achteraf dat je alweer een paar dagen op reserve hebt gedraaid.

Veel vrouwen zijn gewend om door te gaan. Niet omdat ze bewust slecht voor zichzelf zorgen, maar omdat doorgaan altijd heel normaal is geweest. Eerst nog even dit afmaken. Toch meegaan, want het is gezellig. Nog één ding doen voordat je gaat zitten.

Na kanker kan je lichaam daar eerder een grens bij aangeven. Terwijl je hoofd nog denkt: dit moet toch gewoon kunnen? Dat verschil kan frustrerend zijn. Zeker als je jezelf blijft vergelijken met wie je vóór kanker was.

Maar misschien helpt een andere vraag meer dan steeds opnieuw checken of je alweer op je oude niveau zit.

Niet: kan ik dit inmiddels weer?

Maar: is dit vandaag een goede manier om met mijn energie om te gaan?

Hoe leer je je grenzen eerder herkennen?

Een grens voelt lang niet altijd als een duidelijke grens. Soms merk je hem pas als je er al voorbij bent.

Je hebt de hele dag doorgezet en ploft ’s avonds op de bank. Je bent naar een verjaardag geweest en merkt de volgende ochtend dat je nauwelijks energie hebt. Je had een paar goede dagen, plant enthousiast van alles in en ontdekt daarna dat je lichaam toch niet hetzelfde tempo volgt als je hoofd.

Daarom helpt het om niet alleen te kijken naar het moment waarop je echt uitgeput bent. Misschien begint jouw grens veel eerder. Je concentratie zakt weg. Je wordt sneller geïrriteerd. Geluiden komen harder binnen. Je merkt dat je gejaagd raakt. Je lijf voelt zwaarder. Of je krijgt ineens nergens meer zin in.

Dat hoeft bij jou helemaal niet precies zo te gaan. Iedereen merkt andere dingen. Het gaat er vooral om dat je jouw eigen signalen leert herkennen.

Kijk eens terug naar een dag waarop je achteraf dacht: dit was eigenlijk te veel. Wanneer merkte je voor het eerst dat je energie veranderde? Wat deed je toen? Ging je door omdat er nog iets moest gebeuren? Had je de dag ervoor ook al veel gedaan? En hoeveel tijd had je daarna nodig om weer bij te komen?

Je hoeft daar geen systeem of schema van te maken. Alleen al eerder opmerken wat er gebeurt, kan verschil maken.

Als je je grens pas herkent wanneer je helemaal leeg bent, heb je eigenlijk nog maar één optie: stoppen. Merk je eerder dat je energie daalt, dan kun je nog kiezen. Misschien doe je na je werk geen boodschappen meer. Misschien verplaats je die ene afspraak. Misschien plan je na een drukke ochtend bewust niets in de middag.

Een grens betekent dus niet automatisch dat iets niet meer kan. Het vertelt je vooral iets over wat je op dat moment aankunt.

Is rust nemen altijd de beste keuze?

Nee.

Soms heb je rust nodig. Echt rust. Maar er zijn ook momenten waarop bewegen, naar buiten gaan, iemand zien of iets doen waar je plezier van krijgt juist goed voor je kan zijn.

Goed voor jezelf zorgen betekent dus niet dat je bij ieder signaal minder moet gaan doen. Want dan kan rekening houden met je lichaam langzaam veranderen in heel voorzichtig leven. Je zegt afspraken af uit angst om moe te worden. Je stelt bewegen uit omdat je lichaam anders voelt dan vroeger. En voor je het weet wordt je wereld steeds kleiner.

Aan de andere kant helpt het ook niet om elk signaal te zien als iets waar je gewoon doorheen moet. Je hoeft niet te kiezen tussen alles doen of niets doen.

Je kunt veel preciezer kijken. Kan ik vandaag bewegen zonder dat ik daarna volledig leeg ben? Geeft die lunch met een vriendin me vooral iets fijns, ook al kost het energie? Houd ik na mijn werkdagen nog genoeg over voor de rest van mijn leven? Of merk ik dat ik structureel meer vraag dan mijn lichaam op dit moment kan geven?

Soms kies je heel bewust voor iets waarvan je weet dat het veel energie gaat kosten. Misschien wil je ontzettend graag naar een bruiloft. Of een dag weg met je gezin. Dan kan de keuze nog steeds goed voelen, ook als je weet dat je de dag erna rustiger aan moet doen.

Het verschil zit in weten wat iets van je vraagt en daar rekening mee houden. Goed voor jezelf zorgen betekent niet dat je vermoeidheid koste wat kost moet voorkomen. Het betekent dat je steeds beter leert voelen waar jij je energie aan wilt besteden en wat je daarna nodig hebt.

Hoe zorg je in het dagelijks leven beter voor jezelf?

Je hoeft je leven niet helemaal om te gooien om beter voor jezelf te zorgen. Vaak begint het juist met kleine dingen eerder opmerken.

Misschien ontdek je dat twee drukke dagen achter elkaar bijna altijd betekenen dat de derde dag zwaar wordt. Dan kan het helpen om niet alleen naar vandaag te kijken, maar naar je hele week.

Of je merkt dat sommige dingen veel meer energie vragen dan je van tevoren dacht. Een gesprek op een druk terras kan vermoeiender zijn dan een wandeling met één vriendin. Een ochtend achter je laptop kan je hoofd leegtrekken, terwijl je lichaam nog best behoefte heeft om even naar buiten te gaan.

Daarom is alleen vragen ‘ben ik moe?’ soms niet genoeg. Je kunt lichamelijk moe zijn. Je hoofd kan vol zitten. Je kunt emotioneel leeg zijn. Of je kunt juist onrustig worden doordat je te weinig hebt bewogen. Niet alles vraagt om hetzelfde.

Je kunt jezelf daarom af en toe iets heel simpels vragen: wat kost me op dit moment veel energie? Waar knap ik juist van op? En wat heb ik vandaag nodig zodat ik niet pas vanavond merk dat ik te veel heb gedaan? Meer hoeft het soms niet te zijn.

Je hoeft het ook niet iedere dag goed te doen. Er zullen dagen zijn waarop je achteraf denkt: dit was toch wat veel. Er zullen momenten zijn waarop je bewust doorgaat omdat iets belangrijk voor je is. Ook dat hoort erbij.

Goed voor jezelf zorgen hoeft geen nieuw project te worden waarin je weer van alles goed moet doen.

Het gaat erom dat je steeds beter voelt wat je nodig hebt. De ene dag is dat rust. Een andere dag bewegen. Soms is het iets afzeggen. Soms juist wél gaan. En soms is het erkennen dat je er alleen niet goed uitkomt en hulp nodig hebt.

Wanneer kan ondersteuning helpen?

Goed voor jezelf zorgen betekent niet dat je alles zelf moet oplossen. Blijven vermoeidheid, pijn, somberheid, angst, concentratieproblemen of andere klachten je dagelijks leven sterk beïnvloeden, bespreek ze dan met je huisarts, behandelaar of een andere zorgprofessional die bij je situatie past. Ook hulp vragen is rekening houden met wat je nodig hebt.

Daarnaast kun je behoefte hebben aan iets waarbij je even uit je hoofd komt en weer aandacht hebt voor je lichaam. Een voetreflexbehandeling kan voor sommige vrouwen zo’n vorm van lichaamsgerichte ondersteuning zijn. De behandeling kan bijdragen aan ontspanning, maar kan ook ondersteuning bieden bij lichamelijke of mentale klachten die na kanker zijn blijven bestaan. Wat iemand ervaart en in welke mate klachten verminderen, verschilt per persoon. Voetreflextherapie vervangt geen medische behandeling, maar kan wel aanvullend worden ingezet tijdens het herstel.

Dat past bij hoe ik naar herstel kijk. Herstel gaat niet alleen over wat je lichamelijk weer kunt. Het gaat ook over opnieuw leren voelen wat je lichaam aangeeft en daar rekening mee leren houden.

Hoe voorkom je dat goed voor jezelf zorgen weer iets wordt wat moet?

Misschien herken je dat je vooral doorgaat. Dat je pas achteraf merkt hoeveel iets van je heeft gevraagd. Of dat je eigenlijk niet zo goed meer weet wat je nodig hebt.

Dan hoef je niet meteen van alles te veranderen. Begin eens met kijken naar hoe het nu werkelijk met je gaat. Niet naar hoe je vindt dat het zou moeten gaan.

Wat vraagt op dit moment veel van je? Waar voel je je beter door? Welke signalen merk je voordat je echt leeg bent? En waar zou wat meer ruimte mogen ontstaan?

Goed voor jezelf zorgen na kanker betekent niet dat je voortdurend bezig hoeft te zijn met herstellen. Je hoeft jezelf ook niet iedere dag langs de meetlat van vroeger te leggen.

Je lichaam heeft iets intensiefs meegemaakt. Misschien loopt je hoofd alweer een paar stappen vooruit. Misschien voelt je lichaam juist klaar om meer te doen, terwijl je hoofd nog voorzichtig is. Je hoeft daar niet tegen te vechten.

Je kunt opnieuw leren afstemmen.

Wil je daar rustig mee beginnen? In mijn gratis Gids voor jouw herstel vind je reflectievragen en korte oefeningen die je helpen om beter in beeld te krijgen hoe het echt met je gaat, wat veel energie kost, wat je rust geeft en waar jij op dit moment behoefte aan hebt.

Je hoeft het antwoord nog niet te weten. Je kunt beginnen met weer wat beter luisteren naar jezelf.

Bekijk de gratis gids